نانوایان از توقف کمک هزینه دولتی گلایه دارند / یارانه نان به کالابرگ الکترونیکی منتقل میشود؟
موضوع پرداخت یارانه نان این روزها دوباره به یکی از مباحث جدی اقتصادی کشور تبدیل شده و حتی پیشنهاد شده این حمایت در قالب طرح کالابرگ الکترونیکی اجرا شود.
وضعیت پخت نان در ایران
پخت نان در ایران به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
- نانهای سنتی مانند سنگک، بربری، لواش و تافتون که هم با آرد یارانهای (قیمت دولتی) و هم با آرد آزاد (نانوایان آزادپز) تولید میشوند.
- نانهای صنعتی شامل انواع حجیم و نیمهحجیم که بدون یارانه و با آرد آزاد پخته و در فروشگاههای زنجیرهای یا سوپرمارکتها عرضه میشوند.
بخشی از نان سوپرمارکتها نیز توسط نانوایان سنتی تأمین میشود، اما بررسیهای میدانی نشان میدهد برخی نانوایان نان یارانهای را با قیمت آزاد در فروشگاهها میفروشند تا هزینههای خود را جبران کنند.
وعده دولت و توقف حمایتها
سال ۱۴۰۱ دولت سیزدهم از نانوایان خواست نان را با نرخ مصوب عرضه کنند و در مقابل متعهد شد کمکهزینه جبرانی را روزانه به حسابشان واریز کند. این کار با سامانه هوشمند «نانینو» انجام شد تا جلوی قاچاق آرد گرفته شود. با اینکه تخلفات کاملاً متوقف نشد، طرح ادامه یافت تا اینکه از خرداد ۱۴۰۴، بنا به گفته محمدجواد کرمی (رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران)، این کمکهزینه دیگر پرداخت نشده است.
در همین مدت، سهمیه آرد برخی نانواییها نیز کاهش یافته و در مواردی پخت روزانه فقط به یک یا دو کیسه محدود شده است.
مشکلات اقتصادی نانوایان
نان سنتی، بهویژه سنگک، جایگاه مهمی در سفره مردم دارد؛ اما نانوایان با فشار شدید اقتصادی روبهرو هستند. به گفته فعالان صنف:
- یک نانوایی بربری روزانه حدود ۴.۷ میلیون تومان درآمد دارد که ۴.۵ میلیون تومان آن صرف دستمزد کارگران میشود.
- اجاره یک نانوایی ۶۰ متری در تهران بین ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان در ماه است.
- دستمزد یک کارگر متخصص سنگکپز تا ۶۰ میلیون تومان است.
به این ترتیب، تنها حدود ۲۰۰ هزار تومان برای نانوا باقی میماند که کفاف هزینههای جاری مانند اجاره، آب، برق و گاز را نمیدهد.
تجربه آزادسازی قیمت نان
کرمی یادآوری میکند که در دولت دهم (۸۹ تا ۹۲) قیمت نان آزاد شد. در نتیجه مصرف کاهش یافت اما میان نانوایان رقابت برای پخت نان باکیفیت شکل گرفت. در آن زمان، نانوایان با خرید آرد آزاد سعی میکردند برای جذب مشتری نان مرغوبتر تولید کنند.
آرد چندنرخی و قاچاق
به گفته کرمی، تفاوت شدید قیمت آرد زمینهساز فساد و قاچاق است.
- آرد یارانهای: ۶۵۰ تا ۹۰۰ تومان
- آرد آزاد: ۱۷.۵۰۰ تا ۲۱.۵۰۰ تومان
این اختلاف باعث شده سالانه میلیونها تن گندم از چرخه مصرف داخلی خارج و به کشورهای همسایه قاچاق شود.
یارانه و نسبت هزینهها
حتی اگر آرد بهطور رایگان در اختیار نانوایان قرار گیرد، فقط ۱۰ درصد هزینه تمامشده نان را پوشش میدهد. کرمی میگوید دولت با وجود تورم بالا در هزینههای جاری (اجاره، انرژی و دستمزد) از نانوایان میخواهد نان را با قیمت دستوری عرضه کنند، در حالیکه خودش هم به تعهد پرداخت کمکهزینه پایبند نبوده است.
پیشنهاد کالابرگ الکترونیکی
رئیس اتحادیه نانوایان سنتی و عضو هیئتمدیره اتحادیه جهانی نان و شیرینی پیشنهاد میدهد یارانه نان بهجای نقدی، در قالب کالابرگ الکترونیکی پرداخت شود. به این ترتیب:
- نان میتواند به فهرست ۱۱ قلم کالای اساسی (شیر، پنیر، ماست، گوشت قرمز و سفید، تخممرغ، برنج، روغن، قند و شکر، ماکارونی و حبوبات) افزوده شود.
- یارانه شامل نان سنتی و صنعتی خواهد شد تا خانوادههایی که زمان یا امکان خرید نان سنتی ندارند نیز بهرهمند شوند.
- از هدررفت ۲۵۰ هزار میلیارد تومان یارانه سالانه جلوگیری میشود.
کیفیت نان؛ مشکل جدی
یکی از دغدغههای اصلی مردم، کیفیت پایین نان است. بسیاری از نانها پس از چند ساعت بیات میشوند. علت این مشکل به عوامل مختلفی نسبت داده میشود:
- رطوبت بالای آرد نسبت به استاندارد جهانی
- ضعف کیفیت برخی گندمهای داخلی
- روش پخت نادرست
برخی نانوایان با استفاده از بهبوددهندهها کیفیت نان خود را بالا بردهاند و مشتریان بیشتری جذب کردهاند، اما دولت سهمیه آرد بیشتری به آنها نمیدهد.
تجربه استانبول
کرمی به تجربه ترکیه اشاره میکند: در استانبول، دولت با احداث کارخانههای نان یارانهای، نان باکیفیت و ارزان را از طریق فروشگاههای مشخص به دست مصرفکننده واقعی رسانده و این روند همچنان ادامه دارد.
جمعبندی
امروز حدود ۹۲ هزار نانوایی یارانهای در کشور فعال هستند. یکسانسازی قیمت آرد و اجرای طرح کالابرگ میتواند رقابت سالمی میان آنها ایجاد کند، کیفیت نان را بالا ببرد و همزمان قاچاق و تخلفات را کاهش دهد.
به گفته رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران، اگر دولت مدیریت صحیحی داشته باشد، حتی میتوان نان را برای دهکهای کمدرآمد (دهکهای اول تا سوم) کاملاً رایگان عرضه کرد.
