دهکبندی یارانهها به معنای تقسیم ۸۰ میلیون ایرانی به گروههای مساوی نیست!
روز سهشنبه، 6 آبانماه، مجلس جلسهای با وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی داشت. در این جلسه، آقای قالیباف به عنوان رییس مجلس به نکاتی اشاره کرد که عینا از روی خروجی تسنیم نقل میشود: «دهک به این معنا نیست که تقسیمبندی صورت گیرد که 80 میلیون نفر ایرانی در 10 دهک 8میلیون نفری باشند، منظور از دهک این است که افراد بر اساس درآمدشان تقسیم شوند.
باید دهکها بر اساس بالاترین درآمدها مشخص شده و تا پایین تقسیمبندی شوند. بعد بگوییم از دهک یک تا دهک 10 چه وضعیتی داریم لذا این موضوع طبیعتا نسبی بوده است… ما از 20 یا 30 میلیون نگفتهایم البته ممکن است نظراتی برای برآورد میزان آن [سه دهک] داشته باشیم اما این شما هستید که باید با دادهها بهصورت دقیق بگویید این 7دهک چند میلیون نفر و چهکسانی هستند.»
در این سخنان که شاید مهمترین برنامهریزی رفاهی دولت و مجلس برای حمایت از اقشار مختلف است، نکاتی از سوی رییس مجلس گفته شد که با تعریفهای اولیه سازگار نبود. طبق تعریف، دهک چنین است «هر یک از ده گروه مساوی که میتوان جمعیت را بر اساس توزیع مقادیر یک متغیر خاص به آنها تقسیم کرد.» اما آقای قالیباف میگویند که منظور از دهکبندی، این نیست که جامعه را به 10 دسته 8 میلیونی تقسیم کنیم بلکه منظور این است که افراد بر اساس درآمدشان تقسیم شوند. قاعدتا افراد یک جامعه را میتوان به شیوههای متفاوتی دستهبندی کرد.
مثلا از قد افراد، درآمد یا هر هزینهای برای نحوه تقسیم استفاده کرد اما وقتی قرار است که جامعه را به دهک تقسیم کرد، نمیتوان انتظار داشت که تعداد اعضای هر گروه دهگانه متفاوت باشد و این خلاف نامگذاری است. همانگونه که نمیتوان اعضای یک کلاس را بر اساس میانه تقسیم کرد اما تعداد اعضای دو گروه نامساوی باشند. در نتیجه وقتی مصوبه مجلس این بوده است که وزارت رفاه مکلف است که یارانه سه دهک بالایی را قطع کند، معنای ضمنیاش آن است که با فرض جمعیت 80 میلیونی، یارانه 24 میلیون نفر قطع شود.
این موضوع احتمالا برای بعضی چهرههای سیاسی و رسانهای هم مطرح شده است که این دهکبندی چگونه است؟ یکی اخیرا اشاره کرده است که «آقای وزیر! نمیخواهی یارانه بدهی نده، اما شما را به خدا ما را با بابک زنجانی توی یک دهک نگذار!» نگارنده فقط میخواهد به این موضوع اشاره کند که بر اساس همان تعریف از دهک، حدود 8 میلیون نفر همچون بابک زنجانی در یک دهک هستند و احتمالا همه ما میپذیریم که نحوه برخورداری بخش اعظمی از این 8 میلیون شبیه زنجانی نیست یا حداقل اینگونه به نظر نمیرسد ولی در هر صورت، حدود 8 میلیون نفر مشابه او در دهک 10 حضور دارند و از این رو نباید از این مغالطهها استفاده کرد.
حال اگر به همان قانون حذف سه دهک بازگردیم، یک نکته مهم دیگر این است که آیا، تفاوت دهک هفتم و هشتم آنقدر بزرگ هست که دادن یارانه به یک گروه و ندادن آن به گروه دیگر، قابل پذیرش باشد؟ برای این منظور سراغ آمارهایی میرویم که مرکز آمار ایران تحت عنوان نتایج هزینه و درآمد خانوار منتشر کرده است. متوسط متراژ زیربنا در دهک 10 تا 5 به ترتیب، 115، 105، 99، 96، 95 و 91 مترمربع است. در همین دهکها، دارایی خودروی شخصی باز هم به ترتیب 82، 76، 70، 62، 59 و 57 درصد است. مالکیت خانه هم در این دهکها به ترتیب 77، 77، 72، 72، 70 و 67 درصد است. مطابق همین گزارش، درآمد دهکها در سال 1403 برای همه در هر ماه به صورت میانگین، 70، 43، 35، 30، 25 و 22 میلیون تومان بوده است. باید توجه کرد که این اعداد همه میانگین هستند اما نشان میدهد که تفاوتها میان دهکهای دهگانه تنها در دو دهک بالا قابل مشاهده است و نمیتوان به راحتی میان گروههای مختلف تمایز قائل شد.
